Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji – Przewodnik

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji to fraza, pod którą szukasz przepisów o komorniku. Obecnie ustrój komornika reguluje ustawa z 22 marca 2018 r., a przebieg egzekucji i zabezpieczenia – Kodeks postępowania cywilnego. Sprawdź kwoty wolne, koszty i skargi.

Zakres ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz jej powiązanie z Kodeksem postępowania cywilnego

Ustawa o komornikach sądowych z 22 marca 2018 r. reguluje przede wszystkim ustrój i status zawodowy komornika. Zgodnie z art. 2 ust. 1 jest on funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Wykonując zadania, kieruje się dobrem wymiaru sprawiedliwości i interesem publicznym (art. 2 ust. 3). W postępowaniu egzekucyjnym oraz zabezpieczającym występuje jako organ władzy publicznej (art. 3 ust. 1). Do typowych zadań komornika należy wykonywanie orzeczeń sądowych i zabezpieczanie roszczeń, w tym europejskich nakazów zabezpieczenia na rachunku bankowym (art. 3 ust. 3 pkt 1), a także sporządzanie spisu inwentarza i wykonywanie postanowień o zabezpieczeniu spadku (art. 3 ust. 3 pkt 3).

Sam przebieg egzekucji uzupełnia Kodeks postępowania cywilnego. To KPC określa tryb postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego, środki zaskarżenia oraz szczegółowe czynności sądu i komornika. Ustawa o komornikach sądowych tworzy zatem ramę ustrojową, a KPC – proceduralną. W praktyce ocena konkretnego zajęcia, licytacji czy zabezpieczenia wymaga lektury obu aktów łącznie.

Akty wykonawcze wydaje Minister Sprawiedliwości. W rozporządzeniach reguluje m.in. organizację kancelarii, czynności komornika, systemy teleinformatyczne i szczegóły dotyczące opłat. Aktualny tekst jednolity ustawy opublikowano jako Dz.U. 2026 poz. 1458.

Status prawny komornika, kancelarii i nadzór sędziego sądu rejonowego

W praktyce egzekucyjnej kluczowe jest rozdzielenie ról. Komornik prowadzi czynności egzekucyjne i wykonuje postanowienia o zabezpieczeniu. Kancelaria komornicza pełni funkcję organizacyjno-biurową: obsługuje dokumentację, archiwizację i obieg pism, ale nie ma własnych kompetencji władczych. Nie wydaje postanowień ani nie zastępuje komornika w czynnościach egzekucyjnych.

Sędzia sądu rejonowego orzeka w sprawach zabezpieczenia, wydając postanowienia zabezpieczające, a także sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami komornika. Nadzór judykacyjny służy kontroli zgodności czynności z prawem i nie jest tym samym co nadzór administracyjny. Ten ostatni należy do Ministra Sprawiedliwości, który sprawuje go nad działalnością komorników, nie prowadzi jednak za nich egzekucji ani nie wydaje postanowień w indywidualnych sprawach egzekucyjnych.

• Komornik— prowadzi czynności egzekucyjne i wykonuje zabezpieczenia; działa w kancelarii.
• Kancelaria— zaplecze organizacyjne i biurowe komornika; bez władczych rozstrzygnięć.
• Sędzia sądu rejonowego— wydaje postanowienia zabezpieczające i sprawuje nadzór judykacyjny.
• Minister Sprawiedliwości— sprawuje nadzór administracyjny nad komornikami.

Dzięki temu podziałowi wiadomo, że czynność egzekucyjna należy do komornika, rozstrzygnięcie zabezpieczające do sądu, a kontrola – do dwóch różnych pionów: administracyjnego i judykacyjnego. W razie wątpliwości rozstrzyga charakter czynności: przymusowe wykonanie orzeczenia to egzekucja, a udzielenie ochrony tymczasowej to zabezpieczenie.

Nowe zasady egzekucji komorniczej po zmianach w ustawie o komornikach

Największe praktyczne znaczenie mają zmiany przekładające się na sposób prowadzenia czynności. Ustawa o komornikach sądowych wraz z nowelizacjami Kodeksu postępowania cywilnego ukształtowała model egzekucji bardziej zdalnej, dokumentowej i opartej na wymianie danych. W pytaniu „jakie są nowe zasady egzekucji komorniczej?” kluczowy jest kontekst prawny: komornik działa w ramach ustawy ustrojowej, ale konkretne czynności – zajęcie, wezwanie, informowanie – wykonuje według KPC.

• Elektronizacja czynności: komornik może podejmować czynności przy użyciu systemów teleinformatycznych, przesyłać zawiadomienia oraz dokonywać zajęć rachunków bankowych i wierzytelności w obrocie elektronicznym. Skraca to obieg pism i ogranicza korespondencję papierową.
• Poszerzenie uprawnień operacyjnych: komornik uzyskał szerszy dostęp do rejestrów i baz danych, m.in. banków, ZUS, KRUS i rejestrów sądowych, co pozwala szybciej ustalić majątek dłużnika. Nie zastępuje to jednak kontroli sądowej przewidzianej w Kodeksie postępowania cywilnego.
• Obowiązki informacyjne: dłużnik i wierzyciel mają być informowani o kluczowych etapach – wszczęciu egzekucji, zajęciu i dalszych czynnościach. Komornik musi też pouczać o prawie do skargi i środkach zaskarżenia. Zwiększa to przejrzystość postępowania.
• Ograniczenia przy zajęciach: KPC nadal chroni określone kwoty i świadczenia przed zajęciem, m.in. środki niezbędne do życia oraz część wynagrodzenia i rachunku bankowego. Zmiany porządkują zakres zajęcia i sposób rozliczania potrąceń.

W praktyce nowe zasady oznaczają szybszy dostęp do informacji o majątku, większą rolę dokumentu elektronicznego i jasne limity zajęcia. Komornik pozostaje jednak związany przepisami ustawy o komornikach sądowych oraz Kodeksu postępowania cywilnego, a każde zajęcie i każda czynność muszą mieć podstawę w tych aktach.

Ile komornik musi zostawić na koncie od 1 stycznia 2026?

Od 1 stycznia 2026 r. kwota wolna od zajęcia na rachunku bankowym wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy wynagrodzeniu 4806 zł brutto miesięcznie daje to 3604,50 zł. Tę kwotę bank musi pozostawić na każdym rachunku dłużnika objętym zajęciem. Komornik może więc otrzymać wyłącznie nadwyżkę ponad ten próg. Ustawa o komornikach sądowych określa ustrój i zadania komornika, ale samej kwoty wolnej na koncie nie wyznacza – wynika ona z przepisów o rachunkach bankowych i postępowaniu egzekucyjnym. Decyduje przy tym minimalne wynagrodzenie obowiązujące w dniu zajęcia rachunku.

Kalkulacja: 4806 zł × 75% = 3604,50 zł.

• Stan konta 3000 zł → komornik nie zajmuje nic; całość zostaje do dyspozycji dłużnika.
• Stan konta 5000 zł → komornik może zająć 1395,50 zł (5000 – 3604,50).
• Stan konta 10 000 zł → komornik może zająć 6395,50 zł (10 000 – 3604,50).

Kwota wolna liczy się na każde posiadane konto, a nie jako jedna suma dla wszystkich rachunków. Bank stosuje ją z urzędu przy realizacji zajęcia, więc dłużnik nie musi składać specjalnego wniosku. Przy kilku zajęciach tego samego rachunku nadal obowiązuje jeden próg 3604,50 zł. To ograniczenie różni się od kwoty wolnej przy potrąceniach z wynagrodzenia za pracę – nie należy ich sumować ani traktować zamiennie.

W praktyce bank blokuje tylko nadwyżkę, a nie całe środki. Jeżeli dłużnik ma kilka kont, każde z nich korzysta z osobnej kwoty wolnej, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Przy rachunkach wspólnych mogą działać odrębne zasady, dlatego liczy się stan prawny z dnia zajęcia.

Jakiej kwoty komornik nie może zająć? Kwoty wolne przy wynagrodzeniu i świadczeniach

Ochrona minimalnych środków utrzymania działa inaczej przy rachunku bankowym, a inaczej przy wynagrodzeniu za pracę.Komornik nie może zająć całego wynagrodzenia ani wszystkich świadczeń. Podstawą są przepisy Kodeksu postępowania cywilnego(zwłaszcza art. 833) oraz Kodeksu pracy.

Przy wynagrodzeniu za pracę obowiązuje kwota wolna od potrąceń. Jej wysokość zależy od rodzaju egzekwowanej należności. W egzekucji alimentacyjnej wolna jest połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę – z uwzględnieniem PIT i składek. Przy innych należnościach ochrona jest szersza: wolne pozostaje wynagrodzenie odpowiadające pełnemu minimalnemu wynagrodzeniu. Dodatkowo Kodeks pracy ogranicza maksymalny procent potrąceń: przy alimentach do 3/5, przy pozostałych należnościach do 1/2 wynagrodzenia. Zawsze stosuje się niższą z tych granic.

Odrębnie chronione są świadczenia. Kodeks postępowania cywilnego wyłącza z egzekucji m.in. świadczenia rodzinne, dodatki pielęgnacyjne i porodowe, świadczenie wychowawcze, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz część świadczeń z ubezpieczeń społecznych.Komornik nie może więc zająć tych kwot na poczet zwykłych długów. Wyjątki dotyczą głównie egzekucji alimentów, gdzie ochrona niektórych należności jest węższa.

Ważne: kwoty wolnej na rachunku bankowym nie sumuje się z kwotą wolną od potrąceń z wynagrodzenia. To dwa niezależne mechanizmy. Jeśli dłużnik ma i konto, i pensję, każde z tych źródeł podlega własnym regułom ochronnym. Zajęcie wynagrodzenia nie „zużywa” kwoty wolnej na koncie i odwrotnie.

W praktyce komornik powinien badać, z jakiego tytułu prowadzi egzekucję, bo od tego zależą progi. Dłużnik może wskazywać, że dane świadczenie jest wolne od zajęcia, a pracodawca i bank stosują właściwe limity z urzędu.

Kto jest zwolniony z kosztów komorniczych? Opłaty, prowizje i ulgi

Co do zasady koszty egzekucyjne ponosi dłużnik. W ich skład wchodzą: opłata egzekucyjna, opłaty stałe za poszczególne czynności, prowizje oraz wydatki kancelarii, np. za korespondencję, przejazdy czy przechowanie zajętych ruchomości. Od 2018 r. obowiązuje jedna opłata egzekucyjna w wysokości 10% wyegzekwowanego świadczenia – zastąpiła wcześniejsze 8% i 15%. Ustawa o komornikach sądowych z 22 marca 2018 r. wyznacza ustrój komornika, a przepisy o kosztach – ich wysokość i zasady pobierania.

Minister Sprawiedliwości określa w rozporządzeniu szczegółowe stawki opłat i prowizji. Dzięki temu kancelaria komornicza nie ustala ich dowolnie, lecz stosuje taryfę. To ważne dla dłużnika, bo pozwala przewidzieć koszty czynności.

Zwolnienie z kosztów komorniczych może mieć dwie podstawy:

• ustawowe– wynika wprost z przepisów i obejmuje ściśle wskazane podmioty, m.in. Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego i określone jednostki budżetowe. Nie wymaga decyzji sądu.
• sądowe– na wniosek dłużnika sąd może zwolnić go od kosztów w całości lub części, jeżeli przemawia za tym jego stan majątkowy i rodzinny oraz zasady współżycia społecznego.

Kalkulacja: jeśli komornik wyegzekwuje 10 000 zł, opłata egzekucyjna wynosi 10%, czyli 1000 zł. Przy zwolnieniu sądowym lub ustawowym opłata może nie obciążyć danej osoby. Zwolnienie dotyczy jednak kosztów, a nie samego długu – dług nadal trzeba spłacić.

Kalkulacja kosztów egzekucji komorniczej na konkretnych przykładach

W typowej sprawie kalkulacja opiera się na kilku składnikach: opłacie egzekucyjnej, opłatach stałych za czynności, prowizjach oraz wydatkach kancelarii, np. za doręczenia, przejazdy czy przechowanie zajętych ruchomości. Sposób naliczania tych kwot wyznaczają przepisy o kosztach egzekucyjnych, a przebieg czynności – Kodeks postępowania cywilnego. Komornik działa w kancelarii, ale stosuje stawki z taryfy, a nie własny cennik. Podstawą jest opłata egzekucyjna w wysokości 10% wyegzekwowanego świadczenia.

• Egzekucja 5 000 zł: jeśli komornik wyegzekwuje całą kwotę, opłata egzekucyjna wynosi 10% × 5 000 zł = 500 zł. Do tego mogą dojść opłaty stałe i wydatki, np. za zajęcie rachunku bankowego, wezwanie dłużnika czy korespondencję. Przy egzekucji częściowej 10% liczy się od kwoty faktycznie wyegzekwowanej, a nie od całego długu.
• Egzekucja 25 000 zł: przy pełnym wyegzekwowaniu opłata egzekucyjna to 2 500 zł (10%). Nadal mogą wystąpić dodatkowe opłaty za czynności i wydatki kancelarii. Jedna stawka 10% upraszcza przewidywanie kosztów, ale nie oznacza, że zawsze są niższe – znaczenie ma faktyczna kwota wyegzekwowana i liczba podjętych czynności.
• Egzekucja z nieruchomości: tutaj sama wartość długu nie wystarcza do kalkulacji. Dochodzą koszty opisu i oszacowania, obwieszczenia o licytacji, doręczeń, ewentualnego przechowania czy publikacji. Opłata egzekucyjna nadal wynosi 10% od wyegzekwowanego świadczenia, ale końcowy koszt zależy od kwoty uzyskanej w licytacji i stopnia zaspokojenia wierzyciela.

Dlatego przed egzekucją z nieruchomości warto sprawdzić w kancelarii komorniczej orientacyjny bilans opłat, pamiętając, że część z nich ma charakter stały, a część zależy od rzeczywistego przebiegu postępowania.

Skargi na czynności komornika, nadzór sądu i odpowiedzialność Ministra Sprawiedliwości

Komornik jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym (art. 2 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych), a w zakresie czynności egzekucyjnych i zabezpieczających występuje jako organ władzy publicznej (art. 3 ust. 1). Dlatego jego działania podlegają kontroli.

Podstawową ścieżką jest skarga na czynności komornika. Składa się ją do sądu rejonowego, który rozpoznaje sprawę jako sąd pierwszej instancji. Skargę może wnieść strona, uczestnik postępowania lub inna osoba, której czynność dotyczy, gdy narusza ona przepisy albo prowadzi do pokrzywdzenia. Sędzia sądu rejonowego może zmienić, uchylić lub utrzymać czynność, a także rozstrzygnąć o kosztach.

Ścieżka kontroli	Kto rozpatruje	Zakres	Typowy efekt
Skarga na czynności komornika	Sędzia sądu rejonowego	Zgodność czynności z przepisami, interes stron	Zmiana, uchylenie albo utrzymanie czynności
Nadzór administracyjny	Minister Sprawiedliwości	Organizacja i działalność kancelarii, przestrzeganie prawa	Zalecenia, kontrola, środki nadzorcze
Odpowiedzialność odszkodowawcza	Sąd powszechny / tryb cywilny	Szkoda z niezgodnego z prawem działania lub zaniechania	Odszkodowanie lub zadośćuczynienie

Nadzór Ministra Sprawiedliwości ma charakter administracyjny i nie zastępuje skargi. Minister kontroluje m.in. prawidłowość organizacji i pracy kancelarii; nie rozstrzyga indywidualnej sprawy egzekucyjnej. Odpowiedzialność odszkodowawcza dotyczy szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem komornika przy wykonywaniu czynności.

Praktyczny tryb działania:

1. Ustal, jaka czynność lub zaniechanie komornika narusza Twoje prawa.
2. Zbierz dowody: zawiadomienia, pisma, protokoły, potwierdzenia doręczeń.
3. Złóż skargę do sądu rejonowego, wskazując zaskarżoną czynność i żądanie.
4. Jeżeli problem ma charakter organizacyjny lub systemowy, zawiadom Ministerstwo Sprawiedliwości.
5. Rozważ odrębne roszczenie odszkodowawcze, jeśli poniosłeś szkodę.