Nie, komornik nie może zająć 14. emerytury. Świadczenie to jest wyłączone spod egzekucji na podstawie art. 5 ustawy o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów. ZUS nie powinien przekazywać z niego środków komornikowi, nawet jeśli toczy się egzekucja. Wyłączenie dotyczy samej 14. emerytury, a nie całej wierzytelności wobec ZUS.
Podstawa prawna egzekucji z 14. emerytury
14. emerytura to dodatkowe, jednorazowe świadczenie pieniężne wypłacane przez ZUS raz w roku. Nie jest zwykłą, miesięczną emeryturą, do której wprost stosuje się ogólne limity potrąceń i zajęć przewidziane dla świadczeń okresowych. To nie oznacza jednak, że o możliwości zajęcia decydują wyłącznie przepisy ogólne o egzekucji sądowej. Rozstrzygające znaczenie ma przepis szczególny ustawy o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów.
Spis treści
Zgodnie z art. 5 tej ustawy świadczenie pieniężne, czyli 14. emerytura, nie podlega egzekucji. Przepis ustanawia wyłączenie spod egzekucji o charakterze przedmiotowym: obejmuje samo świadczenie, a nie całą wierzytelność emeryta wobec ZUS. W praktyce komornik nie może skutecznie zająć 14. emerytury, a ZUS nie powinien przekazywać z niej środków na rzecz egzekucji sądowej. Nie zmienia tego posiadanie przez komornika tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi — uprawnia ono do prowadzenia egzekucji, ale nie uchyla ustawowego wyłączenia konkretnego świadczenia.
W konsekwencji:
- 14. emerytura jest wyłączona spod egzekucji komorniczej, w tym egzekucji sądowej prowadzonej przez komornika;
- po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu ZUS powinien nie obejmować nim 14. emerytury;
- jeżeli komornik skieruje egzekucję do innych świadczeń lub rachunku emeryta, może zająć te składniki, które nie są ustawowo wyłączone;
- samo wskazanie w tytule wykonawczym wierzytelności wobec emeryta nie oznacza, że 14. emerytura może zostać zajęta.
Wniosek dla egzekucji jest więc następujący: 14. emerytura nie podlega zajęciu komorniczemu. Decyduje o tym szczególne wyłączenie spod egzekucji, a nie charakter świadczenia jako okresowego. To świadczenie jednorazowe wypłacane przez ZUS, dlatego nie stosuje się do niego mechanicznie limitów właściwych dla miesięcznej emerytury.
Tabela potrąceń z emerytury podstawowej i dodatkowych świadczeń przez ZUS
Gdy komornik kieruje egzekucję do miesięcznej emerytury wypłacanej przez ZUS, wysokość potrącenia wynika z tytułu egzekucyjnego, a nie z dowolnej decyzji urzędu. Poniższe limity dotyczą emerytury podstawowej oraz dodatków objętych przepisami o potrąceniach. 14. emerytura nie wchodzi do tej tabeli, ponieważ podlega odrębnemu wyłączeniu. Kwota wolna od potrąceń nie jest tu jedną stałą kwotą jak przy wynagrodzeniu za pracę — ochronę wyznacza limit procentowy oraz przepisy szczególne.
Tabela potrąceń — maksimum przy emeryturze 2 000 zł:
- Egzekucja sądowa lub administracyjna innych należności niż alimentacyjne— do 25% świadczenia; przy 2 000 zł maksymalnie 500 zł, pozostaje 1 500 zł.
- Egzekucja świadczeń alimentacyjnych— do 60% świadczenia; przy 2 000 zł maksymalnie 1 200 zł, pozostaje 800 zł.
- Należności z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej— do 70% świadczenia; przy 2 000 zł maksymalnie 1 400 zł, pozostaje 600 zł.
Dla emerytury 1 500 zł odpowiednie wyliczenia przedstawiają się następująco: 25% = 375 zł, 60% = 900 zł, 70% = 1 050 zł. Jeżeli ZUS wypłaca dodatkowe świadczenia objęte potrąceniem, limit liczy się od podstawy wskazanej w przepisach, a nie od samej kwoty „na rękę”. Kwota wolna od potrąceń jest więc pochodną limitu: przy 25% wolne pozostaje 75% świadczenia, przy 60% — 40%, a przy 70% — 30%. Komornik nie może zająć całej emerytury; maksimum wynika z tabeli potrąceń. W praktyce ZUS dokonuje potrącenia z emerytury na wniosek komornika, ale 14. emerytura pozostaje poza tym mechanizmem.

Zajęcie 13. emerytury i trzynastki z renty – czy ochrona jest taka sama?
Trzynasta emerytura i trzynastka z renty to w istocie to samo dodatkowe roczne świadczenie pieniężne wypłacane przez ZUS. Nie jest to odrębna renta ani zwykła miesięczna emerytura, lecz świadczenie jednorazowe przyznawane raz w roku. Dlatego ochrona przed egzekucją nie zależy od tego, czy odbiorca ma emeryturę, czy rentę – decyduje charakter wypłaty.
Na pytanie „czy komornik może zabrać 13. emeryturę” odpowiedź jest przecząca. Przepisy ustawy o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów wyłączają to świadczenie spod egzekucji. ZUS nie powinien przekazywać komornikowi środków z 13. emerytury, nawet jeśli przeciwko dłużnikowi toczy się egzekucja. To wyłączenie dotyczy samego świadczenia, a nie całej wierzytelności wobec ZUS.
Identycznie przedstawia się sytuacja trzynastki z renty. Komornik nie może jej zająć, ponieważ to ten sam rodzaj świadczenia jednorazowego, wypłacanego osobie pobierającej rentę. Ochrona jest więc taka sama jak w przypadku 13. emerytury. Inaczej jest ze zwykłą, miesięczną rentą: może ona podlegać potrąceniom na zasadach ogólnych, w granicach ustawowych limitów. Trzynastka nie wchodzi jednak do podstawy tych potrąceń.
- 13. emerytura – wyłączona spod egzekucji; ZUS nie powinien obejmować jej zajęciem.
- Trzynastka z renty – również wyłączona; to ten sam rodzaj świadczenia jednorazowego.
- Zwykła renta – może być zajęta, ale w granicach limitów przewidzianych dla świadczeń okresowych.
W praktyce komornik może skierować egzekucję do miesięcznej renty lub innych składników majątku, ale nie do trzynastki. Jeżeli ZUS otrzyma zajęcie, powinien wyodrębnić dodatkowe roczne świadczenie i nie obejmować go potrąceniem.
Premia, nagroda i inne dodatki – kiedy komornik może zabrać całość?
Premia nie jest kategorią jednolitą. Jeśli wynika z umowy o pracę, regulaminu wynagrodzenia albo polecenia pracodawcy i stanowi składnik wynagrodzenia, komornik nie może zająć jej w całości. Pracodawca jako płatnik musi stosować limity potrąceń przewidziane dla wynagrodzenia za pracę. Przy egzekucji sądowej lub administracyjnej należności innych niż alimentacyjne zajęcie wynagrodzenia netto wynosi maksymalnie 50%, a przy alimentach – do 60%. Obowiązuje również kwota wolna od potrąceń, dlatego premia wchodzi do podstawy zajęcia, ale nie oznacza zgody na oddanie całej wypłaty.
Inaczej jest z nagrodą lub premią, która nie jest składnikiem wynagrodzenia, lecz odrębnym, uznaniowym świadczeniem. Taka należność może zostać zajęta jako wierzytelność – nieraz w pełnej wysokości – chyba że przepisy szczególne wyłączają ją spod egzekucji. Warto więc sprawdzić źródło dodatku: umowę, regulamin, uchwałę lub decyzję przyznającą świadczenie.
- Premia regulaminowa jako wynagrodzenie– podlega potrąceniu tylko w granicach ustawowych; komornik nie zabiera całości.
- Dodatki do wynagrodzenia(np. funkcyjny, stażowy) – co do zasady chronione jak wynagrodzenie.
- Nagroda uznaniowa lub odrębne świadczenie– może być zajęta w pełni, jeśli nie jest objęta wyłączeniem.
- Świadczenie wyłączone ustawowo– nie podlega egzekucji; płatnik nie powinien przekazywać go komornikowi.
Decyduje zatem nie nazwa „premia”, lecz charakter należności: czy jest wynagrodzeniem, dodatkiem do niego, czy samodzielnym świadczeniem. Płatnik musi ustalić podstawę wypłaty i zastosować właściwy limit potrącenia.

Ile może zająć komornik z emerytury w 2026? Nowe kwoty wolne i progi
W 2026 r. odpowiedź zależy od rodzaju należności i wysokości emerytury wypłacanej przez ZUS. Komornik nie ustala potrącenia samodzielnie – ZUS jako płatnik stosuje ustawowe progi potrąceń. Przy zwykłej miesięcznej emeryturze maksimum wynosi 25% przy innych należnościach, 60% przy alimentach i 70% łącznie, gdy dochodzi do kumulacji alimentów oraz innych należności. Progu 70% nie stosuje się zatem do każdej egzekucji – odgrywa rolę przy zbiegu różnych tytułów. Kwota wolna od potrąceń nie jest wtedy jedną stałą kwotą: pozostaje 75%, 40% albo 30% świadczenia.
Warto odróżnić kwotę wolną od potrąceń od progu, poniżej którego ZUS nie dokonuje potrąceń. Jeśli miesięczna emerytura nie przekracza najniższej emerytury lub renty obowiązującej w 2026 r., potrącenie nie powinno być dokonywane. Po przekroczeniu tego progu limity procentowe liczy się od świadczenia brutto. Przykład dla emerytury 2 800 zł:
- inne należności: 25% = 700 zł, pozostaje 2 100 zł;
- alimenty: 60% = 1 680 zł, pozostaje 1 120 zł;
- alimenty i inne należności łącznie: 70% = 1 960 zł, pozostaje 840 zł.
Przy 14. emeryturze kalkulacja wygląda inaczej: ZUS rozlicza ją odrębnie od miesięcznej emerytury, a komornik nie powinien obejmować jej potrąceniem. Dlatego w przykładzie z emeryturą 2 800 zł nie doliczaj 14. świadczenia do podstawy 25%, 60% lub 70%; potrącenia dotyczą miesięcznej emerytury i dodatków objętych przepisami o potrąceniach. Aby sprawdzić własną sytuację, pomnóż kwotę emerytury brutto przez właściwy procent i upewnij się, że nie narusza to progu najniższego świadczenia. Ostateczna wysokość zależy od decyzji ZUS i treści zajęcia.
Co zrobić, żeby komornik nie zabrał 14. emerytury? Wnioski i ochrona świadczenia
Jeśli otrzymasz zawiadomienie o zajęciu albo zauważysz, że 14. emerytura została objęta egzekucją, nie czekaj na kolejną wypłatę. Działaj pisemnie i zachowuj kopie pism. Wniosek o ochronę skieruj równolegle do ZUS i do komornika — pozwoli to szybko wyjaśnić, które świadczenie jest zajmowane.
- Ustal, czego dotyczy zajęcie. Sprawdź pismo komornika i informacje z ZUS: czy potrącenie obejmuje miesięczną emeryturę, czy także 14. emeryturę. Zanotuj daty, kwoty i numery spraw.
- Złóż wniosek do ZUS. Napisz, że kwestionujesz potrącenie z 14. emerytury, i wnieś o ochronę tego świadczenia przed egzekucją. Powołaj się na ustawowe wyłączenie 14. emerytury spod egzekucji, wskazując przepisy ustawy o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów. Dołącz kopię pisma komornika.
- Zawiadom komornika. Złóż pisemny wniosek o uchylenie zajęcia w części obejmującej 14. emeryturę oraz o niekierowanie do ZUS żądania potrącenia tej kwoty. Wskaż, że egzekucja nie może obejmować tego świadczenia.
- Jeżeli komornik nie zareaguje, złóż zarzut na czynność komornika. Wskaż konkretną czynność, datę i kwotę oraz żądanie wyłączenia 14. emerytury z egzekucji. Pismo skieruj do właściwego sądu; zachowaj termin i dowody.
- Domagaj się zwrotu, jeśli potrącenie już nastąpiło. W piśmie do ZUS i komornika żądaj zaprzestania dalszych potrąceń oraz zwrotu bezprawnie pobranej kwoty na wskazany rachunek.
W korespondencji konsekwentnie używaj określeń: 14. emerytura, wniosek o ochronę, egzekucja. Nie ograniczaj się do telefonu — liczy się ślad pisemny. Jeśli sprawa jest pilna, złóż pismo za potwierdzeniem przyjęcia albo wyślij je listem poleconym.
Najczęstsze wątpliwości i luki prawne przy zajęciu 14. emerytury
Najwięcej pytań dotyczy sytuacji, w której 14. emerytura wpłynęła już na konto, a komornik traktuje ją jak zwykły wpływ. Choć świadczenie powinno być wyłączone z egzekucji, w praktyce sporne bywa, czy wyłączenie obejmuje każdy tytuł, także alimenty, oraz czy komornik może „uwzględnić” tę kwotę w ogólnym rozliczeniu zadłużenia. To obszar luki prawnej: przepisy chronią świadczenie, ale nie zawsze wprost rozstrzygają skutki błędnego zajęcia po wypłacie.
- Czy komornik może zająć całą 14. emeryturę? Co do zasady nie powinien, ponieważ nie jest to świadczenie objęte standardowym potrąceniem. Jeżeli ZUS dokonał potrącenia z całości, trzeba zakwestionować podstawę i zażądać wyjaśnień, a nie zakładać, że „tak już jest”.
- Czy alimenty zmieniają tę ochronę? To najczęstsza wątpliwość. Alimenty mają uprzywilejowany charakter, ale wyłączenie 14. emerytury z egzekucji powinno działać niezależnie od tytułu. Z powodu braku jednolitej praktyki warto domagać się pisemnego stanowiska ZUS i komornika.
- Jak zgłosić ochronę świadczenia? Pojawia się niepewność, czy wystarczy kontakt z ZUS, czy trzeba także powiadomić komornika. W praktyce ochrona świadczenia wymaga śladu w obu miejscach, a kluczowe jest wskazanie konkretnej kwoty i podstawy wyłączenia.
- Czy wpłata na konto „przepada”? Tu ujawnia się luka prawna: po zmieszaniu środków z innymi wpływami trudniej wykazać, że chodziło właśnie o 14. emeryturę. Dlatego opis wyciągu, data wpłaty i korespondencja z ZUS mają znaczenie dowodowe.
Wątpliwości budzi również, czy komornik samodzielnie koryguje zajęcie, czy potrzebne jest odrębne oświadczenie ZUS. Do czasu wyjaśnienia nie warto ignorować pism — każde wezwanie i odpowiedź powinny mieć formę pisemną.

Dawid Kowalski to redaktor FinansowegoDnia, który na co dzień pisze o finansach firm, e-commerce i prowadzeniu biznesu. Łączy praktyczne spojrzenie przedsiębiorcy z dbałością o rzetelne, zrozumiałe komentarze.
Więcej o autorze →





